كرده پيش خود خواند . در سن كهولت خواندن و نوشتن آموخت و فرزندان و اعضاى خاندان خويش را شخصا تعليم كرد و مدارس چند تأسيس نمود ، و ليكن مساعى شارلمانى نتيجهء كامل و عاجل نبخشيد چه هنوز اروپا چنان كه بايد امن و آرام نشده و طبائع آن مردم براى سير در عوالم تمدن مستعد نگرديده بود . بارى در سراسر مائهء نهم و دهم ميلادى از فضلا كسى كه قابل ذكر است ژربر « 6 » فرانسوى مىباشد و او يكى از نخستين كسانى است كه از مسلمانان كسب معرفت نمود يعنى به اسپانيا ( اندلس ) كه آن زمان مملكتى اسلامى بود ، رفته نزد دانشمندان آن سرزمين به زبان عربى تحصيل نمود . « 7 » و در رياضيات و هيأت و نجوم داراى مقامى شد و چون به فرانسه برگشت به نشر معلوماتى كه در اسپانيا فراگرفته بود ، همت گماشت و از آن پس دانش‌طلبان اروپا ممالك اسلامى را منبع علم و حكمت شناختند و به آنجا مسافرت كردند و به تحصيل زبان عرب و معلومات فضلا و حكماى اقطار ما پرداختند و با ترجمهء كتب عربى مفتاح دانش را به دست آوردند و چون آن زمان زبانهاى اروپايى هنوز براى اداى مطالب علمى و فلسفى پخته و ورزيده نشده بود ، ترجمه را به زبان لاتين مىكردند و ازاين‌رو در آن روزگار اهل فضل و ادب چارهء جز فراگرفتن زبان لاتين نداشتند و ليكن كسانى كه مىخواستند در علم و فلسفه تبحر حاصل كنند ، زبان عرب نيز تحصيل مىكردند كه به سرچشمهء معرفت دسترس داشته باشند . بسيارى از ترجمه‌هاى كتبى كه در قرون‌وسطى از عربى به لاتين درآمده اكنون در دست است . از جمله در رياضيات و هيأت و نجوم : كتاب حساب و جبر و مقابلهء موسى خوارزمى و مساحه الاشكال پسر موسى بن شاكر و رسائل ابو معشر بلخى و محمد بن جابر بتانى و هيأت فرغانى و صور عبد الرحمن صوفى اصفهانى و مناظر و مرايا و رسالهء باد و باران يعقوب كندى و در جغرافيا : نزهة المشتاق ادريسى و تقويم البلدان ابو الفدا و در طب : كامل الصناعه و ساير كتب على بن عباس مجوسى اهوازى طبيب عضد الدولهء ديلمى و ابن بطريق و ابن بيطار و كتاب حاوى و طب منصورى محمد بن زكرياى رازى و قانون شيخ الرئيس ابو على سينا « 8 » و كتاب جراحى و كتاب الترياق ابو القاسم

--> ( 6 ) . Gerbert ( 7 ) . در مائهء نهم و دهم و يازدهم و دوازدهم ميلادى كه اروپا را ظلمت جهل فراگرفته بود كشورهاى پهناور اسلامى از تركستان گرفته تا افريقا و اسپانيا هريك دانشگاهى محسوب مىشد و آنجا دانشمندان عالىمقام بازار فضل و ادب را رايج كرده بودند . ( 8 ) . ژرار كرمونايى ( Gerard de Cremone ) در قرن دوازدهم ميلادى به طليطله آمد ولى چون زبان عربى نمىدانست در آن شهر آن را فراگرفت ، سپس به ترجمهء كتابهاى پزشكى شروع كرد و بيش از نيم قرن در طليطله سكونت نمود و در اين مدت هفتاد كتاب و از جمله قانون ابن سينا را به زبان لاتين ترجمه كرد و پس از آن به ايتاليا رفت و تمام ترجمه‌هاى خود را به يكى از صومعه‌ها هديه كرد و مكتب بولونى ( Boulogne ) از اين ترجمه‌ها بهره فراوان برد و اساس پزشكى خود را بر قانون ابن سينا بنياد نهاد .